Kruimelpad

   

Wallen op de Milsbèk

Wallen op de Milsbèk 

Tijdens mijn zoektocht op internet naar oude landkaarten vond ik op de site van het Rijksmuseum een kaart van het Genneperhuis en omgeving, in 1645 getekend door C.J.Visscher. De kaart toont de verdedigingswerken die het leger van Frederik Hendrik opwierp tijdens de belegering van het Genneperhuis. Een deel van die verdedigingswerken lag in Milsbeek. Aan de hand van de kaart van Visscher en andere oude kaarten en op basis van eigen waarnemingen tijdens mijn jeugd en in de huidige tijd heb ik onderzocht in hoeverre de plaats van de verdedigingswerken in en om Milsbeek nog te zien is. Hierna volgt mijn interpretatie van de gevonden informatie.  Hierbij heb ik gebruik gemaakt van kaarten van de website van het Rijksmuseum, het boek "Gennep aan de ketting", oude topografische en kadastrale kaarten en informatie van streekhistoricus Henk Jaspers.

Teun Theunissen

 

De tachtigjarige oorlog

Ongeveer vierhonderd jaar geleden woedde in "De Bourgondische Nederlanden" de Tachtigjarige Oorlog. De Bourgondische Nederlanden omvatten globaal gezien het huidige Nederland, België en Luxemburg. De Tachtigjarige Oorlog begon in 1568 als opstand van overwegend Protestante Nederlandse edelen tegen de hard optredende hertog Alva. Deze was door de Katholieke Spaanse koning Filips II aangesteld als landvoogd om het protestantisme te onderdrukken en De Nederlanden onder de Spaanse duim te houden.

In de loop van De Tachtigjarige Oorlog hadden deGenneperhuis provincies
boven de grote rivieren zich als "Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden" afgesplitst waarna deze vaak de "Staatsen" genoemd werden. De Republiek stond in 1641 onder leiding van prins Frederik Hendrik. De zuidelijke Nederlanden bleven onder Spaanse heerschappij.

Het gebied van de huidige gemeente Gennep en het dorp Oeffelt behoorde nooit tot De Bourgondische Nederlanden maar viel onder het Hertogdom Cleve en later onder Brandenburg en Pruisen. Dit geldt ook voor het Genneperhuis, maar desondanks werd dit meerdere keren bezet door Spaanse of Staatse troepen.

In 1635 bezetten Spaanse troepen onder leiding van de Ierse kolonel Preston het Genneperhuis. Zij bouwden de burcht verder uit met onder andere het "kroonwerk" bij de Milsbeekse Bloemenstraat.

 

Circumvallatielinie

In 1641 wilde Frederik Hendrik het Genneperhuis veroveren om vrije doorgang te hebben naar de door Spanje bezette steden Venlo en Roermond. Op 9 juni 1641 arriveerde hij met een strijdmacht van ongeveer 20.000 man bij het Genneperhuis en begon dit te omsingelen. Rondom, op een afstand van ongeveer twee kilometer en buiten het bereik van de Spaanse kanonnen op het Genneperhuis, werden kampementen opgericht. Bij het Middelaars Huis en de huidige Paesplas bouwde de genie scheepsbruggen over de Maas. Bij het Middelaars Huis werden ook de schepen gelost die vanuit het noorden materieel, kruit en levensmiddelen aanvoerden.

Frederik Hendrik moest zelf bedacht zijn op aanvallen van buiten door Spaanse troepen die zich onder andere bij Venlo ophielden. Daarom wierpen zijn troepen wallen op in combinatie met grachten. Bij belangrijke toegangswegen werden extra versterkingen aangelegd. Het totaal van alle verdedigingswerken wordt een "circumvallatielinie" genoemd. De linie om het Genneperhuis had een totale lengte van ongeveer 20 km en lag vanaf de Maas bij het Middelaars Huis via Milsbeek, Ottersum, Gennepse Hei, bij de Paesplas de Maas over, met een boog om Oeffelt naar St.Agatha weer tot de Maas tegenover het Middelaars Huis.

 Kaart Visscher

Op de Milsbeek liep de linie grofweg van de Heikant bij Middelaar via het Achterbroek, de Langstraat en de Onderkant naar de Kroef. Bij de toegangswegen Heikant en Zwarteweg waren extra versterkingen gebouwd.

Kort na het beleg heeft C.J.Visscher een kaart gemaakt van de circum­vallatielinie rondom het Genneperhuis. Op basis van deze kaart en andere oude kaarten is de plaats van de belangrijkste elementen van de linie te herleiden, waarvan delen ook nu nog in het landschap herkenbaar zijn. De bijgaande bewerkte topografische kaart toont de door mij veronderstelde loop van de linie op de Milsbeek. Duidelijk is dat de troepen van Frederik Hendrik dankbaar gebruik gemaakt hebben van de plaatselijke natuurlijke omstandig­heden.

 Kaart linie Milsbeek

 

Heiblok en VliegopHeiblok en Vliegop

Komend vanuit Middelaar is het eerste opvallende nog herkenbare verdedigingswerk het Heiblok. Dit ligt ten noorden van de Heikant-Bloemenstraat aan weerszijden van de Pastoorsdijk en daarmee gedeeltelijk op Middelaars grondgebied. Het Heiblok was een vlak gemaakt en omwald perceel van ongeveer 500 bij 180 meter. De omwalling bestond voor een deel uit de aanwezige rivierduinen. Het westelijke deel van het vlakke gedeelte is vanaf de huidige Heikant zichtbaar achter de huizen, het oostelijke vlakke deel is herkenbaar tussen de Bosschebrugstraat en de Vliegop. Op het Heiblok waren de troepen van Graaf Hendrik gelegerd.

Wat verder richting Milsbeek aan de oostkant van de Pastoors­dijk ligt de Vliegop. Dit is een langgerekt rivierduin en als enkele zigzag wallen aangegeven op de kaart van Visscher. Vanaf de Vliegop hadden de troepen een goed overzicht over de hei en de siepen richting Plasmolen en De Hel. Ten zuidoosten van de Vliegop had de legereenheid van "Brienen" haar kamp gemaakt.

 

Oudebaan en Langstraat

We verplaatsen ons nu een kilometer verder naar het oosten, naar een punt tussen de Oudebaan en de Langstraat, ongeveer op de hoek Distelstraat-Kamilleweg. De Kleefse kadasterkaart van 1732 toont hier midden op de hei een huis op een vreemd gevormd hoekig erf. De vorm en plaats van de noordhoek van het perceel komen overeen met een hoekpunt dat is aangegeven op de kaart van Visscher. De kaart geeft aan dat hier een kanon stond. Vanaf dit punt hadden de soldaten een goed overzicht en schootsveld over het gebied van de noordelijke Oudebaan en de Langstraat. Ook in de vijftiger jaren was dit gebied hoger gelegen dan de omgeving. Mogelijk is door het aanwezige kanon de naam "Kanonskamp" ontstaan.

Wanneer je op de KleefseAchterbroek kadasterkaart de linker noordrand van het hiervoor genoemde perceel volgt richting Achterbroek, zie je daar vanaf de Oudebaan een veldweg getekend. In de zestiger jaren was deze veldweg nog helemaal aanwezig en ook nu nog is vanaf het Achterbroek een deel ervan zichtbaar. En: langs de hele zuidrand van deze veldweg bevindt zich een met eiken begroeide "wal" van enkele tientallen centimeters hoog.

Terug naar het vreemd gevormde erf tussen Oudebaan en Langstraat. Als je de rechter noordrand zou kunnen volgen richting Zwarteweg, zou je bij café D'n Dörpel uitkomen op de Langstraat. Vanaf D'n Dörpel gaat de Langstraat met een flauwe S-bocht naar de Zwarteweg. Ten noorden van de oostelijke bocht hiervan staat al een eeuw een huis, op een in de jaren zestig nog duidelijk te onderscheiden verhoogd driehoekig perceel. Precies op de plaats waar de kaart van Visscher een naar het noorden gerichte ravelijn (hoekig verdedigings­werk) in de wal aangeeft.

Van de Kerkstraat tot aan de Zwarteweg lag ten noorden van de Langstraat tot in de jaren zestig een laag gelegen weiland, vroeger bekend als de Snepse Siep. Op de kaart van Visscher is deze aangegeven als moeras. Dit deel van de Langstraat was in 1641 waarschijnlijk een deel van de omwalling waarbij de Snepse Siep fungeerde als gracht.

 Kanonskamp

 

Onderkant

Als we vanaf de Langstraat de Zwarteweg oversteken gaan we rechtdoor de Onderkant op. Nog steeds ligt de Onderkant tussen een hoger gebied ten zuidwesten ervan en een laag gelegen gebied ten noordoosten ervan. Het lage deel was vroeger moerassig, zoals getekend op de kaart van Visscher. Tussen de Onderkant en de rivierduinen halverwege de huidige Rijksweg heeft Visscher het kamp van de Graaf van Hoorn getekend, "leggende op een hooghte". Als je op oude kaarten de loop van de Onderkant, de vorm van percelen en de rivierduin en de onderlinge verhoudingen bekijkt, lijkt het erop dat dit kamp heeft gelegen in de weilanden achter nu Onderkant 5, 5a en 7.

De linie volgt ongeveer de Onderkant tot over de Kroonbeek die op de kaart van Visscher is aangegeven als "Milsse Beeck". Aan de overkant daarvan is duidelijk een versterking getekend op de plaats waar al minstens 300 jaar de "Beekse Boerderij" bestaat.

 

EbbenkampEbbenkamp

Terug naar de Zwarteweg. De kaart van Visscher toont hier een groot naar het noorden gericht verdedigingswerk ten oosten van en parallel aan de Zwarteweg. De noord- en oostrand zijn op de Kleefse kadasterkaart van 1732 getekend als heuvels en aangegeven als "Ocksen berge". Ook nu nog is de oostelijke rivierduin duidelijk aanwezig waarbij een recht ravelijn te herkennen is. De noordelijke duin bij de Ringbaan is afgevlakt als gevolg van meer dan tweehonderd jaar landbouw. Het perceel waar de troepen zich ophielden werd later bekend als de "Ebbenkamp", zo genoemd naar de ontginners ervan.

Het gebied ten westen van het meest noordelijke deel van het verdedigingswerk, nu het oostelijke Heiveld, werd vroeger aangeduid als "An den Bock". Mogelijk zijn "bock" en "ocks" verbasteringen van het woord blok als bij "Heiblok" en "Bloksberg" (op de Gennepse Hei). Het woord "blok" werd en wordt in militair jargon gebruikt voor een versperring.

Het blok bij de Zwarteweg heeft goed gefunctioneerd. Op de 20e juni 1641 vielen de Spanjaarden hier namelijk vanaf de St.Jansberg de troepen van de graaf van Horn aan. Deze sloegen de aanval echter resoluut af. De Spanjaarden trokken zich terug naar het Cleefse Cranenburgh.

 

Tot slot

Nadat het Genneperhuis was veroverd verlieten de meeste Staatse troepen de streek waarbij ze hun materieel meenamen. De verdedigingswerken van de intervallatielinie zijn echter grotendeels blijven liggen. Later bouwden verscheidene Milsbekenaren op de hoger gelegen delen hun huisjes en gebruikte men de wallen als pad of weg omdat daar minder hinder was van hoog water.

Sommige delen van de linie zijn ook nu nog in het landschap te herkennen. Neem op een mooie dag eens de tijd voor een wandeling over de Milsbeek langs de nog zichtbare overblijfselen ervan.

 

   
Heropening Struinpad gedeelte Gebrandekamp28 juni 2018Heropening Struinpad gedeelte Gebrandekamp

Struinpad weer open

Het struinpad op de Gebrande Kamp is gedurende langere tijd afgesloten geweest. Door werkzaamheden van Rijkswaterstaat moest de route [ ... ]

Lees meer...
Beleidsplan04 apr 2018

Beleidsplan 2018 Algemeen / Visie:
De stichting vindt cultuurbehoud belangrijk voor de identiteit van de gemeenschap en haar vrienden, vriendinnen en vrijwilligers. [ ... ]

Lees meer...
Jaarverslag04 apr 2018

JAARVERSLAG 2017 Algemeen
In 2017 bestond het bestuur uit:
Ton Frenken: voorzitter, Toos de Gier-Arends: secretaris, Willeke de Haas-Theunissen: penningmeester.
Bestuursleden:
Nelly [ ... ]

Lees meer...
Jaarverslag04 apr 2018

JAARVERSLAG 2017 Algemeen
In 2017 bestond het bestuur uit:
Ton Frenken: voorzitter, Toos de Gier-Arends: secretaris, Willeke de Haas-Theunissen: penningmeester.
Bestuursleden:
Nelly [ ... ]

Lees meer...
Stichting Cultuurbehoud Milsbeek zoekt een assiste...31 jan 2018

De werkzaamheden bestaan uit het actualiseren van en onderhoudswerkzaamheden aan de website www.cultuurbehoudmilsbeek.nl De assistent(e) werkt zelfstandig [ ... ]

Lees meer...
Andere artikelen
   
© Powered & Hosting by : YonVie.nl