Kruimelpad

   

Water op de St.Jansberg

Water op de St.Jansberg

Door Martien Holthuysen

De St.Jansberg in Milsbeek is gelegen tussen de dorpen Milsbeek en Groesbeek (Grafwegen) boven op de stuwwal op een hoogte van 30 tot 40 meter. Aansluitend was er ook in Groesbeek een St.Jansberg. Als je vanaf Milsbeek komt en je gaat de Holleweg op is het aan het einde van de bosrand linksaf een zandweg in. Vroeger heette deze weg “De Loate” wat eigenlijk afgelegen betekent. De laatste eeuw hebben op dit stuk van de St.Jansberg 4 boerderijen gestaan en het herenhuis van Baron Van Verschuer. Dit herenhuis werd ook wel Villa of Kasteel genoemd. Nu zijn de eerste drie boerderijen burgerwoningen. De vierde boerderij is afgebrand en nooit meer herbouwd. Het herenhuis is door oorlogshandelingen in 1944/1945 grotendeels verwoest en later geheel afgebroken. Alleen restanten van tuinen en ijskelder zijn nog duidelijk zichtbaar. Later is er nog een burgerwoning gebouwd op de hoek St.Jansberg/Holleweg.
Een van de grote problemen van de bewoners van de boerderijen was het zorgen voor voldoende drink- en gebruikswater voor mens en dier. De landbouwgronden en weilanden hadden geen gebrek aan water ondanks de hoge ligging. Dit komt omdat de bovenste grondlaag in dit gebied lössgrond is; löss houdt van nature veel vocht vast en daardoor verdroogt die grond bijna nooit.
cultuurbehoud milsbeek - sint jansberg 01
St.Jansberg, huisnr.5, Janssen (Dorus de mug), geen dakgoot aan woning,1926

 


Maar voor mens en dier was er voordat er waterleiding werd aangelegd in 1962 een groot probleem. Sloten waar je water uit kunt halen zijn er niet in dit gebied, alleen de drie vijvers in het bos hadden altijd voldoende water.
Op de St.Jansberg zit het grondwater ongeveer 20 meter diep en het graven van putten was dus niet eenvoudig. Tevens is het niet gemakkelijk om uit een 20 meter diepe put water te putten. Dit is een zware en tijdrovende bezigheid. Een putemmer met water gevuld weegt al snel 30 kg. Toch waren er 2 waterputten aanwezig, één tussen de woningen van de families Wijnhoven en Wijnhofen en één bij de boerderij van Janssen, later Holthuysen. Voor de oorlog, toen arbeidskrachten nog niet zo duur waren en er grote families woonden op de St.Jansberg, was er altijd wel iemand die tijd had om het putwerk voor zijn of haar rekening te nemen. Ook waren er toen nog niet zoveel dieren die veel water moesten hebben om te groeien of om te produceren.cultuurbehoud milsbeek - sint jansberg 02

  St.Jansberg nummer 5 Holthuysen (luchtfoto mei 1953) met dakgoten

Na 1945 veranderde er veel op verschillende gebieden: ten eerste was de waterput van Holthuysen niet meer bruikbaar en ten tweede werden er steeds meer dieren gehouden die veel water nodig hadden. Wij hadden 6 melkkoeien met jongvee, 40 mestvarkens en 500 legkippen. De redenen waarom de put van Holthuysen niet meer gebruikt kon worden: In de oorlog waren er handgranaten in de put gegooid, waardoor de put aan de onderkant veel schade had opgelopen en tevens lag er zoveel rommel in dat de putemmer niet meer in het water kwam. Deze problemen moesten opgelost worden. Aannemer Lemmen uit Middelaar had de opdracht gekregen om de put te herstellen. Met de beperkte materialen die direct na de oorlog beschikbaar waren heeft deze aannemer de herstelwerkzaamheden proberen uit te voeren. Onder in de put van 25 meter diep kwam onvoldoende daglicht, dus moest men met olielampen werken om voldoende te kunnen zien (Electra is pas in 1954 aangesloten) . De aannemer was druk bezig toen tijdens de middagpauze een groot gedeelte van de put instortte. Verder herstel van de put was toen onmogelijk en het gereedschap dat nog in de put aanwezig was is daar gebleven. Gelukkig heeft de instorting niet plaatsgevonden tijdens de werkzaamheden, anders waren er waarschijnlijk dodelijke slachtoffers geweest. Dit betekende voor de familie Holthuysen het einde van hun directe watervoorziening. Wel mochten ze gebruik maken van de put van de familie Wijnhoven/Wijnhofen, maar dat was enkele honderden meters van huis en dus eigenlijk ondoenlijk. Hier werd alleen gebruik van gemaakt bij warm weer om voor eigen gebruik vers drinkwater te hebben.
Bovendien had het voor alle families een probleem kunnen geven: als er veel water uit de put gehaald zou worden zou de watertoevoer waarschijnlijk onvoldoende zijn geweest. Er moest toen naar een andere oplossing worden gezocht.
Boerderijen hebben over het algemeen een vrij groot dak. Kort na de oorlog werd besloten aan het boerderijdak regengoten te maken en het regenwater op te vangen in een kelder. Er is toen een waterkelder gebouwd van 30.000 liter om het water van het dak op te vangen . De voorraad water in deze kelder was voor ruim 2 weken. De kwaliteit van dit water was voor de dieren goed, maar voor de mens wat minder. Met het regenwater kwam er natuurlijk ook stof en vogelpoep mee en dit kwam ook in de kelder. Ook zwommen er regelmatig kikkers en padden in het water rond. En mug-genlarven waren natuurlijk ook in het water aanwezig. Voor menselijke consumptie werd het water dus altijd gekookt of er werd water uit de put bij Wijnhoven/Wijhofen gehaald.
Als het water zich in de kelder bevond was het natuurlijk nog niet bij de dieren. Hiervoor was de volgende oplossing: Op de hooizolder werd een oude gierton van 500 liter geplaatst. Op de koeienstal werd door Jan de smid (Jan Kerkhoff) een zuig/perspomp gezet, waarmee het water uit de kelder naar boven werd gepompt en dan via een kraan en een goot in de koeienbak kon lopen. Dit pompen van het water naar het voorraadvat was helemaal niet zo’n leuk werk, maar als je thuis kwam uit school kon je dat wel even een half uurtje doen. Later kwamen er voor de koeien automatische drinkbakken. Voor de kippen en de varkens moest het water met metalen emmers van 15 liter worden weggebracht.
Een watervoorraad van 2 weken was natuurlijk vlug op en daarna is besloten om nog een extra waterkelder aan te leggen van 30.000 liter. Dit was een open kelder afgezet met gaas, zodat er niemand in kon vallen. In deze kelder werd het water opgevangen dat van de hellende St.Jansberg kwam afstromen en via een greppeltje deze kelder inliep. Dit water was veel vuiler en bevatte dus ook zand en allerlei rommel die op de weg lag. Na een felle regenbui moest het water eerst een paar dagen bezinken en daarna werd het gebruikt voor de koeien die buiten liepen en voor de varkens. Hierdoor had men weer iets langer een watervoorraad. Maar ook dit was in droge periodes onvoldoende voor mens en dier.Voor dit probleem koos men voor de volgende oplossing: Met paard en kar en een gierton van 500 liter gingen wij naar de drie vijvers in het bos. Dit was ongeveer 1 kilometer van onze boerderij. Daar werd bij de bovenste vijver met een “zeikschepper” (dit was een zinken bak van 5 liter met een lange houten steel) water in de gierton gedaan. Als deze ton vol was kon het paard naar huis lopen. Voor het paard was het altijd dezelfde weg naar huis. Het was zwaar werk voor het paard omdat de weg steeds omhoog liep tot bijna bij de boerderij. Het paard kende deze weg en wij liepen dan zelf binnendoor naar huis en konden even later het paard opvangen en het water in een van de kelders laten lopen. Dit was natuurlijk een erg arbeidsintensieve bezigheid. Voor 1 dag had je 4 vaten water nodig. Wij waren natuurlijk blij als het regelmatig regende, zodat de kelders met voldoende water gevuld bleven.

cultuurbehoud milsbeek - sint jansberg 03
In rood: De paardenroute om water te halen, de begeleider liep binnendoor.

Toen het paard rond 1958 plaats had gemaakt voor een tractor ging het water halen wat eenvoudiger. Wij hadden toen al een waterton van 2200 liter waarmee water gehaald kon worden in Milsbeek. Van de gemeente Ottersum hadden wij een brandkraan ter beschikking en die mochten wij aansluiten op het einde van de waterleiding met brandput op de hoek Ringbaan/Zwarteweg. Het waterhalen was hierdoor veel eenvoudiger geworden en vergde minder lichamelijke inspanning. Het pompen van het water uit de kelder naar het voorraadvat op zolder bleef nog steeds bestaan.
In 1962 is er waterleiding aangelegd. Het heeft erg lang geduurd voordat dit rond was. De watervoorziening moest verzorgd worden door de provinciale watermaat-schappij van Limburg. Maar de St.Jansberg ligt zo hoog dat men wel buizen kon aanleggen, maar de druk op het water was onvoldoende om het water omhoog te pompen. Na veel vijven en zessen is het gelukt om de watervoorziening vanuit Groesbeek (Groesbeek ligt veel hoger dan Milsbeek) door de Gelderse water-maatschappij te regelen. En vanaf 1962 heeft dit stuk van Milsbeek dus ook de beschikking over kwalitatief goed water voor mens en dier.
cultuurbehoud milsbeek - sint jansberg 04
                                Pagina uit het boek : De alde Milsbék

 

   
Beleidsplan04 apr 2018

Beleidsplan 2018 Algemeen / Visie:
De stichting vindt cultuurbehoud belangrijk voor de identiteit van de gemeenschap en haar vrienden, vriendinnen en vrijwilligers. [ ... ]

Lees meer...
Beleidsplan04 apr 2018

Beleidsplan 2018 Algemeen / Visie:
De stichting vindt cultuurbehoud belangrijk voor de identiteit van de gemeenschap en haar vrienden, vriendinnen en vrijwilligers. [ ... ]

Lees meer...
Jaarverslag04 apr 2018

JAARVERSLAG 2017 Algemeen
In 2017 bestond het bestuur uit:
Ton Frenken: voorzitter, Toos de Gier-Arends: secretaris, Willeke de Haas-Theunissen: penningmeester.
Bestuursleden:
Nelly [ ... ]

Lees meer...
Jaarverslag04 apr 2018

JAARVERSLAG 2017 Algemeen
In 2017 bestond het bestuur uit:
Ton Frenken: voorzitter, Toos de Gier-Arends: secretaris, Willeke de Haas-Theunissen: penningmeester.
Bestuursleden:
Nelly [ ... ]

Lees meer...
Stichting Cultuurbehoud Milsbeek zoekt een assiste...31 jan 2018

De werkzaamheden bestaan uit het actualiseren van en onderhoudswerkzaamheden aan de website www.cultuurbehoudmilsbeek.nl De assistent(e) werkt zelfstandig [ ... ]

Lees meer...
Culthis Radio17 jan 2018

Culthis Radio De uitzending van Culthis Radio van januari 2018 staat weer op YouTube en kunt u beluisteren via deze link: https://youtu.be/FF8vc8cd8mQ Het [ ... ]

Lees meer...
Boekpresentatie ‘de minse op de milsbѐk’11 dec 2017

Zondag 19 november 2017 was voor Stichting Cultuurbehoud Milsbeek een geweldige dag. Velen waren naar het Trefpunt gekomen voor de presentatie van het 1e [ ... ]

Lees meer...
Terugblik Open Monumentendag 201716 okt 2017

Terugblik Open Monumentendag 2017

Ook dit jaar deed Stichting Cultuurbehoud Milsbeek mee aan de Open Monumentendagen (OMD) in het weekend van 9 en 10 september. [ ... ]

Lees meer...
Dorpsblad : Mededelingen Stichting Cultuurbehoud M...16 okt 2017

Geplaatst mededelingen in het dorpsblad 'op de milsbèk' - oktober-november 2017 Mededelingen Stichting Cultuurbehoud Milsbeek Monumentenschildje gemeente [ ... ]

Lees meer...
Struinpad Milsbeek tijdelijk niet begaanbaar12 okt 2017

  Oktober 2017   Struinpad Milsbeek. Door werkzaamheden van Rijkswaterstaat is een deel van het Struinpad tussen de Bloemenkamp en de Maas [ ... ]

Lees meer...
Nieuwe informatieborden09 aug 2017Nieuwe informatieborden

EEN ‘SPANNENDE’GEBEURTENIS!

Het Trafohuisje aan de rotonde op de Rijksweg was al eens onderwerp geweest van een bouwhistorische toelichting op onze [ ... ]

Lees meer...
   
© Powered & Hosting by : YonVie.nl