Kruimelpad

   

Oorlogsverhalen Henk Peters - deel 3

Evacuatieperiode in Achttienhoven en de Terugtocht van de Familie Peters Oudedijk 2 Milsbeek.

Toen we eind oktober 1944  door Grietje Lam ontdekt werden bij de wasserij Gruno in Achttienhoven konden we snel neerstrijken in één kamer met noodbedden op de vloer. De volgende ochtend zaten we met 17 mensen, groot tot heel klein rondom een immens grote tafel. Liesbeth, (12 jaar)naar later bleek, had voor allen de boterhammen gesmeerd. Het was buiten hartstikke koud en regen en windvlagen waren niet van de lucht, Ook binnen aan tafel leek het koud en stil. We waren bedrukt want vader was er niet meer bij. Diezelfde dag werden boven de koeienstal twee bedden, waarschijnlijk van de knechten, in orde gemaakt, Onder lagen takkenbossen en daarop stro. Weer daar bovenop lag een soort dikke molton deken en daarop kwamen de dekens. Mijn broers Gijs Cor en ik hadden één bed dat leek op een alkoof en naast ons hetzelfde met mijn oudste zus Marie en Martha. Moeder en Ida mochten in de  kamer waar we de eerste opvang hadden, blijven slapen. Ida in de kinderwagen en moeder in een tweepersoons bed. Direct moest de huisarts komen want Ida, 9 maanden jong, hield geen eten binnen. Huisarts Broere uit Achttienhoven kwam en nam meteen maatregelen. Hij praatte met Moe (Lam) en zei dat ze de baby rijstewater moest geven. Hij wist goed dat er gehamsterd was. Al snel ging het met Ida veel beter.
Altijd werd er gebeden vóór en na het eten. Alleen`s avonds was de oudste zoon Willem aan tafel. De rest van het etmaal zat hij in zijn eentje verborgen op de zolder in de schuur achter heel veel pakken stro. Daar kwamen we pas veel later achter.
We wisten niet dat er nog een onderduiker was en kregen die ook niet te zien.
Na enkele dagen was het Allerheiligen. Met z”n vieren gingen Marie, Henk en Gijs en
Cor te voet op weg naar Maarssen op weg  naar een R.K. kerk. Weer rotweer.
Waar vader was gebleven wisten we niets van. Het Rode Kruis was op zoek en we moesten geduld hebben. Het waren ook voor de Rode Kruis - mederwerkers heel hectische toestanden omdat alles in één keer door elkaar gegooid werd.
Iedere zondagmorgen gingen we naar een rk kerkdienst die in een soort gemeenschapshuis werd gehouden. Na een maand mocht ik misdienaar worden. Wie daar schuld aan heeft gehad weet ik niet. Een misdienaar, Jantje van Rooijen  op de Gageldijk in Westbroek was al een ervaren misdienaar, en die heeft mij toen het een en ander bijgebracht. In november 1944 begon het flink te vriezen, het begin van een lange koude Hongerwinter. Alle sloten in de poldesr waren bevroren. Zoon Adriaan Lam en ik gingen samen veel op de schaats. Later bleek dit voordelen te hebben. Er waren geregeld razzia’s. Dan vluchten alle mannen vanaf 16 tot 60 jaar de polder in. Het verschil in hoogte  tussen het maaiveld en het ijs was miniem. De mannen vluchten dan naar de dwars-sloten in de polder en bleven op het ijs liggen
Op de dijk, waaraan alle boerderijen gelegen waren, gingen de bezetters huis voor huis op zoek naar de mannen in de leeftijd van 16 t/m 60 jaar.  Als kinderen wisten wij wanneer ze bij bepaalde boerderijen geweest waren en dan gingen wij op de schaats de polder in om de verkleumde mensen te waarschuwen waar ze veilig naar toe konden gaan. Ook bracht ik blaadjes van het verzet rond. Jongen van 13 jaar met korte broek die valt niet op. Van twee mannen kreeg ik later hiervoor een zilveren dasspeld en een zilveren rijksdaalder. Toen droeg ik nog geen stropdas voor die speld. Inmiddels was bekend geworden dat vader bij Arnhem  loopgraven voor de bezetter aan het graven was. Dit bericht kwam via het Rode Kruis. De winter was toen heel koud maar wij hebben geen kou geleden omdat we in de stal  boven koeien lekker warm lagen. Honger hebben we ook niet geleden.
Vlak voor de kerst waren we op de sloot aan de dijk – de hoofdstraat -  van Achttienhoven op het ijs aan het schaatsen.  En…………………..ineens zagen we drie mannen met wandelstokken aankomen en ja hoor vader was erbij.Bommenwerper aan de grondWij gauw moeder en alle anderen gewaarschuwd. Vader, Wim van Schaijk, een oom van nu mijn vrouw Fien,  en Herman de” Petjes´, Thiessen, waren met z’n drieën, van Arnhem naar Achttienhoven gewandeld. Van vreugde werd er gehuild. Vader was er weer bij..
Wim en Herman gingen al snel door richting Westbroek, waar ook hun familie wachtte. Na de Kerst zou vader terug moeten ! Dus mooi niet.
Vooral ’s nachts kwamen er steeds meer V-2’s overvliegen, richting Londen en Antwerpen. Daar was ik heel erg ban voor omdat er in Milsbeek bij Manus Laracker , onze buurman, toen al een V1 gevallen was. Boven Achttienhoven-Westbroek waren het geen V.1 s meer maar allemaal V-2 s. Toen ik hoorde dat er een V 2 bij Diemen gevallen was bij familie van onze Boer Lam en waar een familielid verongelukt was, toen werd de angst alleen maar groter. Op een nacht  ergens in januari 1945 moest  mijn zus van 6 jaar,  naar de WC . Zij stapte toen  naast de trap en viel op de stenen  vloer voor de voerbak van de koeien..   Alles in repen roer. De tussendeur van de stal naar het woonhuis konden we eerst niet open krijgen. Die was vanuit het woon huis afgegrendeld   Eindelijk kwam er hulp. De dokter gehaald midden in de nacht.
 Hersenschudding. Dat kon er nog wel bij nadat ze onderweg in Scherpenzeel al zo ongelukkig op het wegdek terechtgekomen was doordat een Duitse wagen de kar van Jan Spikmans aanreed. Bij boer Lam werd een varken geslacht en toen dacht ik, was grootmoeder Franken  maar hier. (de grootmoede van Fien) Dan kregen we lekkere `prullekes` van bloedworst of leverworst. Dat waren piepkleine lever- of bloedworstjes. We wisten in ieder geval allemaal dat we wat lekkers op de boterham kregen. In die tijd kwam een oud buurmeisje van ons uit Milsbeek   bij boer Lam aan de zijdeur. Toevallig deed ik open. Oh, wat was die mager en ellendig om te zien. Ze vroeg aan mij om een boterham. Dat kon niet want dan moest moe Lam ingeschakeld worden. Dus ging ik als een dief stiekem naar de kelder greep daar wat van het gesneden gekookte spek van het pas geslachte varken en gaf het haar. Wat was dat vlug naar binnen. Zij leek half verwilderd toen ze aan het schrokken was.
De varkensblaas mochten we hebben om mee te spelen. We waren in de schuur, ik ving de blaas en rende naar buiten. Daar ging ik onderuit in de natte sneeuw. Met mijn rechterarm ving ik me op. De arm boog niet naar binnen maar naar buiten. Naar dokter Broere die met geweld de arm in de juiste stand terug duwde. Daarna naar het ziekenhuis in Utecht aan de Catharijnesingel bij het station. Alles lopen.
Moeder en ik liepen van Achttienhoven naar  Utrecht. Via de Achterwetering kwamen we bij de weg van Hilversum naar Utrecht.  Langs de spoorlijn via Fort Blauwkapel  ging het naar het centrum van Utrecht. Daar werd de arm in het gips gezet. Op de terugweg kwamen we weer langs de spoorlijn en ja hoor, vlak bij de Achterwetering waar we af moesten slaan, dus weg van de spoorlijn, kwamen twee spitfires .Die beschoten met hun geschut de spoorlijn. We doken een schuttersputje in, half vol water. O hemel, mijn arm met gips. Viel mee. Na zes weken weer terug en weer moest de arm opnieuw in het gips. Bij het verwijderen van het gips ging men met een schaar vanaf de pols tot aan de elleboog door mijn vel!  De arm was niet in orde en moest opnieuw in het gips. Ik had geleerd. Toen het gips hard was heb ik eerst mijn handen vrij gepeuterd en vlak bij de oksel ook wat weggehaald van het gips.  Al vrij vlug kon ik weer helpen met melken. Van de 24 koeien kon ik er zes melken, dat is vier meer dan bij ons thuis., want we hadden er maar twee.
Half januari was er weer een razzia. De twee oudste zonen van de boer Willem en Kees vluchtten door de polder richting De Hollandse Rading, naar familie. Omdat zij de hele dag wegbleven, gingen Grietje de oudste dochter van Lam die hoogzwanger was, en ik samen op zoek naar Willem en Kees, dwars door het weiland. Onderweg ging Grietje onderuit. Weer een zorg erbij. Zij was heel stil. Bij de familie aangekomen in De Hollandse Rading bleken de mannen er niet meer te zijn.Binnen in bommenwerperWij weer terug . De broers waren al thuis. De val van Grietje had gelukkig geen nare gevolgen. In februari was er de zoveelste razzia. De bezetter moest zoveel mogelijk arbeidskrachten zien te vangen voor allerlei oorlogsdoeleinden. Deze keer was
buurman Jan Lensink, 32j jong en vader van vier kinderen, er ook bij. Hij  sloeg op de vlucht Hij rende de struiken in  Dat was in Westbroek. De Duitsers schoten hem op de vlucht dood.  ‘s-Avonds laat werd buurman Jan bij ons, dus bij boer Lam in de schuur gebracht. Daar is hij toen opgebaard. Na enkele dagen werd hij  in Vleuten begraven. De familie Lensink was namelijk het enige katholieke gezin in Achttinehoven en daar was geen katholieke kerk.
Begin maart werd besloten door pa Lam in overleg met mijn vader, dat er met paard en wagen aardappelen gehaald moesten worden in de buurt van de Gelderse IJssel.
Bij ons in Achttienhoven  waren de meeste aardappelen in de grond door water aangetast en keken grijsblauw. Vader met nog een andere man uit  Achttienhoven gingen samen op pad. Dit was begin maart ’45. Op de terugweg in de buurt van Barneveld werd vader en de andere man met paard en wagen van de weg gehaald. SS ers  renden heen en weer en vader en zijn metgezel moesten tegen de muur gaan staan. Een vuurpeloton kwam aangerend. In al die drukte kwam een hoge Duitse Officier naar buiten en begon te schreeuwen tegen de SS.ers.
Al de geweren gingen neer en vader was weer gered. Ze konden hun weg richting Achttienhoven vervolgen.. Wat was er gebeurd? Er was een aanslag op Rauter gepleegd bij de Woeste Hoeve bij Apeldoorn. Rauter was de leider van de  SS in Nederland. (Daar,bij de Woeste Hoeve zijn toen 117 mensen geëxecuteerd )
Toen vader en bijrijder  bij de Achterwetering , gemeente Maartensdijk, aankwamen werden zij door een familie van Doorn gewaarschuwd om niet verder te gaan want in Achttienhoven-Westbroek  was weer een razzia aan de gang  Wellicht vanwege de aanslag. De oudste dochter van de familie van Doorn, Riek werkte bij de weduwe Lensink sinds Jan doodgeschoten was. Beide families hadden nog een geheime telefoon.Weduwe Lensink, die tegenover boer Lam woonde, kwam vertellen dat vader en bijrijder  bleven overnachten in de Achterwetering. Nog maar 3 km van huis. Paard en wagen waren bij een boer daar ondergebracht. De volgende dag kwamen de  twee voermannen aan met de aardappelen.
8 April ’45 was onze jongste broer Cor jarig. Bij Kees Stam. de buurman van boer Lam, hadden ze een nest met jonge honden en Cor die nog al eens een keer daar was om met  de jongens van Kees Corstanje te spelen, kreeg een jong hondje na heel veel overleg met de familie Lam en Peters. Zij hadden zelf al een grote herder Bello. Het hondje moest dan maar achter de boerderij in de karschop achter een grote hoop kaf gaan wonen. Hij werd Nero genoemd.Schieten op bommenwerper   
In die tijd trouwde Grietje Lam en wij mochten allemaal mee naar de grote Nederlands Hervormde Kerk in Westbroek. Allemaal in koetsen,  de getuigen voorop. Dit waren de oudste broer Willem en de vriendin van de bruid. In de kerk hoorden we een dominee en er werden heel veel psalmen gezongen. Ook werden heel veel foto´s gemaakt Een ervan is de foto van de familie Peters, Oudedijk 2 Milsbeek.
Deze foto staat in het boek Oorlogsherinneringen Milsbeek.
Intussen ging het landleven door. Honger hebben wij nooit geleden. Bij Boer Stam naast ons moest gedorst worden. Adriaan Lam en ik gingen meehelpen. Wij zaten heel hoog in schelf en gooiden de garven naar beneden. Opeens ontdekten we een oud nest met eendeneieren. Kees Corstanje  die beneden de garven opraapte en naar de dorsmachine binnen moest brengen kreeg twee van die rotte eieren vlak voor zijn voeten gesmeten. Wat was die kwaad vanwege de stank. Zijn hoofd werd rood en dik. Adriaan en ik zaten veilig. In april werden voedseltransporten door vliegtuigen afgeworpen, een gift van het Zweedse Rode Kruis. Op zondag werd achter de kerk in Westbroek wittebrood uitgedeeld. Marie, mijn oudste zus stond ook in de rij en werd door moe Lam na hun kerkdienst uit de rij gehaald. Marie gaf niet bij en er kwam een fikse ruzie thuis vooral tussen mijn vader en moe Lam. Helaas. Nog diezelfde dag zijn we naar de weduwe Lensink verhuisd. Daar lagen we hutjemudje bij elkaar. Toch bleef ik alleen nog wel contact houden met de familie Lam. Geen bezwaar van mijn ouders. Later zijn de contacten weer hersteld en duren nu nog voort. Kort daarna kwam de bevrijding. Wij allemaal de straat op. De berichten sijpelde door dat de overgave in Wageningen was getekend. Dat was 5 mei 1945.
Meteen ging de ondergrondse de Duitse soldaten in Westbroek ontwapenen. Wat de ondergrondse niet wist was dat de Duitsers nog telefonisch contact  hadden met het hoofdcommando van hun in Maartensdijk. Deze kwamen met gevechtswagens via Achterwetering en Achttienhoven richting Westbroek. Wij dachten dat het de bevrijders waren en renden hen tegemoet. Ineens bleek aan de dreigende houding van de soldaten die aan weerskanten van de weg liepen met hun geweer in de aanslag, dat het de Duitsers nog waren. Daarna hoorden we urenlang schieten in  de buurt van de kerk en het postkantoor waar het hoofdcommando van de ondergrondse  zaten. De bevrijding was getekend en het resultaat was nog 13 doden in Westbroek. Palingvisser Dirk de Graaf had zijn beide zoons verloren.
Na enkele dagen is vader naar het Gemeentehuis in Hiversum gegaan en verteld dat hij bij Rijkswaterstaat werkte. Hij vroeg en kreeg een machtiging om huiswaarts te keren. We moesten wel 150 oorlogsguldens betalen voor een boer met platte wagen. Die was heel snel geladen want we kwamen en gingen met handbagage en de kinderwagen van Ida. Er was wel één levend wezen bijgekomen… Nero

DE TERUGKEER KON BEGINNEN.
De platte wagen bracht ons tot Wageningen en daar hield het op. Dus liften. Al heel snel stopte er een wagen waar Nederlandse soldaten op zaten. Die was van de Prinses Irene Brigade. Zij hebben ons in Oosterbeek afgezet vlak bij het politiebureau en daar konden we meteen overnachten. Familie Peters in de cel.
De volgende morgen zijn we richting Arnhem gelopen en moesten we Nero om beurten dragen. Hij was nog te klein voor zo´n lange tocht. Bij Arnhem kregen we weer een lift van een militaire wagen maar ik weet niet meer van welk onderdeel deze militairen waren. Ze hebben ons na diverse aanhoudingen onderweg door controleposten op de Sint Annastraat in Nijmegen neergezet.
En toen………..  Lopen, richting  Molenhoek Wat was er door het oorlogsgeweld een hoop kapot geschoten langs de weg.  Eindelijk…..eindelijk     Molenhoek  Ome Grad   Ome Toon - Ouderlijk huis van Tien Peters.(mijn vader) Veel huilen, veel praten veel vragen en dan ?  Verdelen over de Familie, Marie naar peettante in Malden, Henk te voet naar  Nederasselt.  Oom Eduard Peters zou mij met de fiets achterop komen tot aan de plaats van bestemming. Direct nadat ik Heumen doorgelopen was kreeg ik een steen tegen mijn hoofd  bij de eerste boerderij rechts richting Overasselt. Toen ik door mijn oom ingehaald werd vlak bij Nederasselt schrok hij van het bloed op mijn gezicht en hoofd. Bij Ome Jan en Tante Ton in Nederasselt aangekomen weer een nieuwe en lange huilpartij en vragen en nog eens vragen. Gijs bleef bij vader en moeder samen met Ida, Toen de kinderwagen het erf opreed bij Ome Grad, zakte hij door een wiel.  Het is volbracht!  Cor ging naar Ome Hend Peters in Heumen en nam Nero mee. Martha stak de weg over en kwam bij Ome Chris Peters aan de Molenhoek terecht. Nog niemand had Milsbeek bereikt.  Vanaf  de landing 18 september 1944 tot augustus 1945 hadden wij kinderen geen onderwijs meer gehad. Eerlijk gezegd misten wij het ook niet.

   
Beleidsplan04 apr 2018

Beleidsplan 2018 Algemeen / Visie:
De stichting vindt cultuurbehoud belangrijk voor de identiteit van de gemeenschap en haar vrienden, vriendinnen en vrijwilligers. [ ... ]

Lees meer...
Beleidsplan04 apr 2018

Beleidsplan 2018 Algemeen / Visie:
De stichting vindt cultuurbehoud belangrijk voor de identiteit van de gemeenschap en haar vrienden, vriendinnen en vrijwilligers. [ ... ]

Lees meer...
Jaarverslag04 apr 2018

JAARVERSLAG 2017 Algemeen
In 2017 bestond het bestuur uit:
Ton Frenken: voorzitter, Toos de Gier-Arends: secretaris, Willeke de Haas-Theunissen: penningmeester.
Bestuursleden:
Nelly [ ... ]

Lees meer...
Jaarverslag04 apr 2018

JAARVERSLAG 2017 Algemeen
In 2017 bestond het bestuur uit:
Ton Frenken: voorzitter, Toos de Gier-Arends: secretaris, Willeke de Haas-Theunissen: penningmeester.
Bestuursleden:
Nelly [ ... ]

Lees meer...
Stichting Cultuurbehoud Milsbeek zoekt een assiste...31 jan 2018

De werkzaamheden bestaan uit het actualiseren van en onderhoudswerkzaamheden aan de website www.cultuurbehoudmilsbeek.nl De assistent(e) werkt zelfstandig [ ... ]

Lees meer...
Culthis Radio17 jan 2018

Culthis Radio De uitzending van Culthis Radio van januari 2018 staat weer op YouTube en kunt u beluisteren via deze link: https://youtu.be/FF8vc8cd8mQ Het [ ... ]

Lees meer...
Boekpresentatie ‘de minse op de milsbѐk’11 dec 2017

Zondag 19 november 2017 was voor Stichting Cultuurbehoud Milsbeek een geweldige dag. Velen waren naar het Trefpunt gekomen voor de presentatie van het 1e [ ... ]

Lees meer...
Terugblik Open Monumentendag 201716 okt 2017

Terugblik Open Monumentendag 2017

Ook dit jaar deed Stichting Cultuurbehoud Milsbeek mee aan de Open Monumentendagen (OMD) in het weekend van 9 en 10 september. [ ... ]

Lees meer...
Dorpsblad : Mededelingen Stichting Cultuurbehoud M...16 okt 2017

Geplaatst mededelingen in het dorpsblad 'op de milsbèk' - oktober-november 2017 Mededelingen Stichting Cultuurbehoud Milsbeek Monumentenschildje gemeente [ ... ]

Lees meer...
Struinpad Milsbeek tijdelijk niet begaanbaar12 okt 2017

  Oktober 2017   Struinpad Milsbeek. Door werkzaamheden van Rijkswaterstaat is een deel van het Struinpad tussen de Bloemenkamp en de Maas [ ... ]

Lees meer...
Nieuwe informatieborden09 aug 2017Nieuwe informatieborden

EEN ‘SPANNENDE’GEBEURTENIS!

Het Trafohuisje aan de rotonde op de Rijksweg was al eens onderwerp geweest van een bouwhistorische toelichting op onze [ ... ]

Lees meer...
   
© Powered & Hosting by : YonVie.nl